બંધાયેલો ફોસ્ફરસ: તમે પૈસા ભરીને નાખેલું DAP કેવી રીતે છૂટું કરવું
ખાતરનો માત્ર 15-25% ફોસ્ફરસ જ પાકને કેમ મળે છે, આલ્કલાઇન જમીનમાં કેલ્શિયમ બાકીનો કેવી રીતે બાંધી દે છે, અને હ્યુમિક એસિડ, ફોસ્ફેટ ઓગાળતા જીવાણુ, ડ્રેન્ચ અને ડ્રિપ, અને પોચી જમીન તેને મૂળ સુધી કેવી રીતે પાછો લાવે છે.

સાચી હકીકત
તમે ક્યારેય ખરીદેલી DAPની દરેક થેલીનો થોડો ભાગ હજી તમારા ખેતરમાં છે. તે ધોવાઈ નથી ગયો. તે કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ બની ગયો, એક પથ્થર જેને મૂળ ખાઈ નથી શકતાં, અને કોઈ તેને ઓગાળે તેની રાહ જુએ છે.
ખાતર તરીકે નાખેલા ફોસ્ફરસનો ફક્ત 15-25% જ પાકને મળે છે. બાકીનો આલ્કલાઇન જમીનમાં કેલ્શિયમથી, કે એસિડિક જમીનમાં લોહ અને એલ્યુમિનિયમથી બંધાઈ જાય છે, અને વર્ષોમાં ભેગો થતો જાય છે. હ્યુમિક પદાર્થો, ફોસ્ફેટ ઓગાળતા જીવાણુ, સેન્દ્રિય પદાર્થ, ઊંડાં મૂળવાળી પોચી જમીન, અને ડ્રેન્ચ કે ડ્રિપથી મૂળના વિસ્તારમાં નાખેલાં ઉત્પાદનો પાકને ત્યાં સુધી પહોંચાડે છે.
તમારું DAP ક્યાં જાય છે
ભારતની રાષ્ટ્રીય કૃષિ વિજ્ઞાન અકાદમી મુજબ ખાતરના ફોસ્ફરસનો ફક્ત 15થી 25% છોડને મળે છે, અને જમીનના કુલ ફોસ્ફરસનો ફક્ત 1થી 3% કોઈ પણ સમયે ઉપલબ્ધ હોય છે. pH 7થી ઉપરની આલ્કલાઇન જમીનમાં ફોસ્ફરસ કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ સાથે જોડાય છે. pH 6થી નીચેની એસિડિક જમીનમાં લોહ અને એલ્યુમિનિયમ સાથે. બંને રીતે તે એવા સ્વરૂપમાં બદલાય છે જે મૂળ સહેલાઈથી લઈ શકતાં નથી.
ગુજરાતના મોટા ભાગમાં આલ્કલાઇન, કેલ્શિયમથી ભરપૂર કાળી અને દરિયાકાંઠાની જમીન છે. અહીં દરેક DAP થેલીનો મોટો ભાગ કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ બની જાય છે. તે ખોવાયો નથી; બંધાયો છે. અને દાયકાઓના DAP પછી ઘણાં ખેતરોમાં તેનો મોટો ભંડાર છે.
નિશાનીઓ કે તમારી જમીન ફોસ્ફરસ રોકી રાખે છે
- માટી પરીક્ષણમાં ફોસ્ફરસ મધ્યમ કે વધુ છે, છતાં પાકમાં ફોસ્ફરસની ભૂખ દેખાય છે: શરૂઆતનો ધીમો વિકાસ, નબળાં મૂળ, ઘઉં કે મકાઈનાં નવાં પાન પર જાંબલી ઝાંય.
- દર વર્ષે વધુ DAP નાખવા છતાં ઉત્પાદન વધતું અટકી ગયું છે.
- જમીન સખત છે અને પિયત પછી પોપડી બાઝે છે, અને પાણી ઉપર ભરાઈ રહે છે.
- વર્ષોથી DAP મેળવતાં ખેતરોમાં ઝિંકની ઊણપ આવે છે. જુઓ ઝિંક અને ફોસ્ફરસ.
બંધાયેલો ફોસ્ફરસ પાછો લાવવાના પાંચ રસ્તા
- હ્યુમિક પદાર્થો. આલ્કલાઇન જમીન પરના એક અભ્યાસ (Wang અને અન્ય, Soil Use and Management, 1995)માં ફોસ્ફરસ ખાતર સાથે હ્યુમિક એસિડ નાખવાથી પાણીમાં ઓગળતો ફોસ્ફેટ વધ્યો, બંધાયેલાં સ્વરૂપ બનવાનું ધીમું થયું, અને ફોસ્ફરસનું શોષણ અને ઘઉંનું ઉત્પાદન 25% વધ્યું. જુઓ હ્યુમિક એસિડ અને મૂળનો વિસ્તાર.
- ફોસ્ફેટ ઓગાળતા જીવાણુ. ફોસ્ફેટ ઓગાળતા બેક્ટેરિયા અને ફૂગ સેન્દ્રિય એસિડ છોડે છે જે મૂળ પાસે કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટને ઓગાળે છે. રાષ્ટ્રીય અકાદમી ફોસ્ફરસનો ઉપયોગ વધારવા માયકોરાઇઝા સાથે આવા સમૂહોની ભલામણ કરે છે. જુઓ Immunity PSB, PSF અને Mycorrhiza.
- સેન્દ્રિય પદાર્થ. કમ્પોસ્ટ અને સારી રીતે કહોવાયેલું છાણિયું ખાતર ફોસ્ફરસ ધીમે ધીમે છોડે છે અને તેને એવા સ્વરૂપમાં રાખે છે જે મૂળ લઈ શકે. જુઓ કમ્પોસ્ટ અને હ્યુમિક એસિડ.
- મોટાં મૂળ. ફોસ્ફરસ માંડ ખસે છે, એટલે મૂળે તેની પાસે જવું પડે છે. મોટાં, ઊંડાં મૂળ, માયકોરાઇઝા સાથે, જમીનના ઘણા વધુ ભાગ સુધી પહોંચે છે.
- યોગ્ય જગ્યાએ નાખવું. બીજ પાસે કે મૂળના વિસ્તારમાં નાખેલો ફોસ્ફરસ અને ઉત્પાદનો ઉપર વેરેલી એટલી જ માત્રા કરતાં વધુ સારું કામ કરે છે.
પોચી જમીન, ઊંડાં મૂળ
સખત, દબાયેલી જમીન મૂળને ટૂંકાં અને છીછરાં રાખે છે, એટલે તે ફોસ્ફરસ ભંડારના ફક્ત પાતળા પડને અડે છે. જમીનનું જીવન અને સેન્દ્રિય પદાર્થ પાછાં આવે ત્યારે જમીન ભરભરી થાય છે, હવા અને પાણી સાચવે છે, અને મૂળ ઊંડે જાય છે.
જીવંત જમીન પોષક તત્ત્વો પણ વધુ સારી રીતે પકડે છે. જમીન વૈજ્ઞાનિકો તેને ધનાયન વિનિમય ક્ષમતા (CEC) કહે છે: જમીનની એ શક્તિ જેનાથી તે કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ, પોટાશ અને બીજાં પોષક તત્ત્વો સ્પંજની જેમ પકડે છે અને મૂળને આપે છે. સેન્દ્રિય પદાર્થ તેને વધારે છે. અને દરેક સક્રિય મૂળની આસપાસ, મૂળ અને જીવાણુઓએ બનાવેલા એસિડ એક પાતળા વિસ્તારમાં pH ઘટાડે છે, જ્યાં બંધાયેલો કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ ઓગળે છે, ભલે બાકીની જમીન આલ્કલાઇન રહે.
Immunity Granules બરાબર આના માટે જ બન્યા છે: સખત, દબાયેલી જમીન, નબળું જમીનનું જીવન અને નબળાં મૂળ. પિયતના પાણી કે ડ્રિપથી આપેલું પાકનું Immunity Special સીધું એ મૂળના વિસ્તારમાં જાય છે. વડનગરના જીતેન્દ્રભાઈએ દાણા નાખ્યા પછી પોતાના એરંડાનાં મૂળ સખત જમીનમાં ઊંડે જતાં જોયાં.
ફોસ્ફરસ છૂટો કરવાની આખી ઋતુની યોજના
- માટી પરીક્ષણ કરાવો. જાણો કે પહેલેથી કેટલો ફોસ્ફરસ છે. જુઓ માટીનો નમૂનો કેવી રીતે લેવો.
- વાવણી પહેલાં કમ્પોસ્ટ કે છાણિયું ખાતર નાખો, અને Immunity Granules ચાસ, ખાડા કે થાળામાં નાખો.
- બીજ કે જમીનને PSBથી, અને કઠોળ માટે Rhizobiumથી પટ આપો. રાસાયણિક ફૂગનાશકનો બીજ પટ જુદા સમયે આપો.
- વાવણીનાં પિયત પછી પાકનું Immunity Special ડ્રેન્ચ કે ડ્રિપથી આપો.
- ઝડપી વિકાસ વખતે અને તણાવ પછી Immunity Goldનો છંટકાવ કરો.
- ફોસ્ફરસ ખાતર ફક્ત માટી પરીક્ષણ પ્રમાણે, બીજ પાસે નાખો.
- એક પટ્ટો જૂની રીતે રાખો, કાપણી વખતે સરખામણી કરો, અને તમારા પાકની માત્રા માટે અમને WhatsApp +91 99787 91167 પર પૂછો.
સ્રોત
- NAAS પોલિસી પેપર 68: ફોસ્ફરસનો કાર્યક્ષમ ઉપયોગ (2014)
- Wang, Wang અને Li (1995): આલ્કલાઇન જમીનમાં ફોસ્ફરસ ખાતરની ઉપલબ્ધતા પર હ્યુમિક એસિડની અસર
ગુજરાત બાયો ઓર્ગેનિક્સના સ્થાપક ગફાર લૈયા દ્વારા લખાયેલું, 2006થી ખેડૂતો સાથે કામ કરે છે. જમીન, હવામાન, પાક અને સંભાળ પ્રમાણે પરિણામ દરેક ખેતરમાં અલગ આવે છે. આ સાઇટ પરના ખેડૂતોના અનુભવો તેમના પોતાના છે, પરિણામનું વચન નથી.
પ્રશ્નો
DAP નાખ્યા પછી પણ પાકમાં ફોસ્ફરસની ઊણપ કેમ દેખાય છે?
DAPનો મોટા ભાગનો ફોસ્ફરસ જમીનમાં બંધાઈ જાય છે, આલ્કલાઇન જમીનમાં કેલ્શિયમથી કે એસિડિક જમીનમાં લોહ અને એલ્યુમિનિયમથી. સખત જમીન અને નબળાં મૂળ તેને વધુ બગાડે છે. પાકને ત્યાં સુધી પહોંચવા જીવંત જમીન અને મજબૂત મૂળ જોઈએ.
વધુ DAP નાખ્યા વગર ફોસ્ફરસ છૂટો કરી શકાય?
હા, અમુક અંશે. હ્યુમિક પદાર્થો, ફોસ્ફેટ ઓગાળતા જીવાણુ, સેન્દ્રિય પદાર્થ, ઊંડાં મૂળ અને મૂળના વિસ્તારમાં ઉત્પાદનો નાખવાં, બધું પાકને જમીનમાં પહેલેથી પડેલો ફોસ્ફરસ વાપરવામાં મદદ કરે છે.
શું હ્યુમિક એસિડ ફોસ્ફરસ છૂટો કરે છે?
આલ્કલાઇન જમીન પરના અભ્યાસો બતાવે છે કે હ્યુમિક એસિડ વધુ ફોસ્ફેટ ઓગળેલો રાખે છે અને તેનું બંધાવું ધીમું કરે છે, જેથી પાક વધુ લે છે.
શું ઊંચા pHવાળી જમીન ફોસ્ફરસ માટે ખરાબ છે?
pH 7થી ઉપર ફોસ્ફરસ કેલ્શિયમ સાથે જોડાઈને બંધાઈ જાય છે. મૂળ અને જીવાણુ મૂળની બરાબર આસપાસના વિસ્તારમાં તેને ફરી ઓગાળી શકે છે.
PSBને કામ કરતાં કેટલો સમય લાગે?
જમીન ભેજવાળી અને ગરમ હોય ત્યારે તે કામ શરૂ કરે છે, અને સેન્દ્રિય પદાર્થ સાથે સૌથી સારું કામ કરે છે. ફાયદો આખી ઋતુ અને ઋતુ દર ઋતુ વધે છે.
જુઓ: ખેતરમાંથી
અમારી YouTube ચેનલમાંથી. ખેડૂતો પોતાનાં ખેતર વિશે જાતે કહે છે; પરિણામ જમીન, હવામાન અને સંભાળ સાથે બદલાય છે.
તમારી પૂછપરછ મોકલો
તમારો પાક, સમસ્યા અને સ્થળ જણાવો. શક્ય હોય તો ફોટો પણ મોકલો. અમારી ટીમ WhatsApp પર જવાબ આપશે અથવા ફોન કરીને શું તપાસવું, કયું ઉત્પાદન યોગ્ય છે અને તમારી નજીક ક્યાં મળશે તેની માહિતી આપશે.