બટાકાનો આગોતરો સુકારો અને પાછોતરો સુકારો: બંનેને કેવી રીતે ઓળખવા અને શું કરવું
બટાકાના પાન પર આગોતરો અને પાછોતરો સુકારો કેવી રીતે જુદા પાડવા, કયું હવામાન કયો રોગ લાવે છે, અને પાછોતરા સુકારા માટે દેખાય એ પહેલાં જ પગલાં કેમ લેવા પડે છે.

સાચી હકીકત
પાછોતરો સુકારો એ જ રોગ છે જેણે આયર્લેન્ડમાં દુકાળ સર્જ્યો હતો. તે આજે પણ એ જ રીતે ચાલે છે: થોડી ધુમ્મસવાળી રાતો, અને લીલું ખેતર એક અઠવાડિયામાં કાળું. તે બધે દેખાય ત્યાં સુધીમાં એ પાન બચાવવામાં મોડું થઈ ગયું હોય છે.
આગોતરા સુકારામાં નિશાન જેવી વીંટીઓવાળા સૂકા બદામી ટપકાં થાય છે, પહેલા જૂનાં નીચેનાં પાન પર, અને તે ગરમ હવામાનમાં ધીમે ફેલાય છે. પાછોતરા સુકારામાં ઘેરાં, ભીનાં દેખાતાં ધાબાં થાય છે જેની નીચે સફેદ ફૂગ હોય છે, તે છોડ પર ગમે ત્યાંથી શરૂ થઈ શકે છે, અને ઠંડા, ધુમ્મસવાળા, ભેજવાળા હવામાનમાં એક અઠવાડિયામાં ખેતર પૂરું કરી શકે છે. પાછોતરો સુકારો દેખાય એ પહેલાં જ રોકવો પડે છે.
એક નજરે ફરક
| આગોતરો સુકારો | પાછોતરો સુકારો | |
|---|---|---|
| કારણ | એક ફૂગ (Alternaria solani) | એક જળ ફૂગ (Phytophthora infestans) |
| ક્યાંથી શરૂ થાય | પહેલાં જૂનાં, નીચેનાં પાન | કોઈ પણ પાન, ઘણી વાર ઉપરનાં અને વચ્ચેનાં |
| ટપકું કેવું દેખાય | સૂકું, બદામીથી કાળું, નિશાન જેવી વીંટીઓ, ઘણી વાર પીળી કિનારી સાથે | આછા લીલાથી ઘેરા બદામી, ભીનું દેખાતું, ચોખ્ખી કિનારી વગર ફેલાય |
| પાનની નીચે | કોઈ સફેદ વૃદ્ધિ નહીં | ભેજવાળી સવારે ટપકાંની કિનારીએ સફેદ, રૂ જેવી ફૂગ |
| હવામાન | ગરમ દિવસ, ઝાકળ, અને તણાવમાં છોડ | ઠંડું, વાદળછાયું, ધુમ્મસ, ભેજ, હળવો વરસાદ |
| ઝડપ | ધીમી, અઠવાડિયામાં | ઝડપી: 7 થી 10 દિવસમાં ખેતર ઢળી પડી શકે |
| થડ અને કંદ | થડ પર ભાગ્યે જ; કંદ પર નાનાં ઘેરાં બેસી ગયેલાં ટપકાં | થડ પર ઘેરા ડાઘ; કંદમાં છાલ નીચે લાલ-બદામી સડો |
| ગંધ | નહીં | ખરાબ રીતે અસરગ્રસ્ત ખેતરમાં સડાની ગંધ |
ગુજરાતમાં પાછોતરા સુકારાથી જ કેમ ડરવું
ઉત્તર ગુજરાત અને બીજા બટાકા વિસ્તારોમાં પાછોતરો સુકારો ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીના ઠંડા, ધુમ્મસવાળા ગાળા સાથે આવે છે, જ્યારે રાતો ઠંડી હોય અને પાન લાંબો સમય ભીનાં રહે. આ એ જ રોગ છે જે 1840ના દાયકામાં આયર્લેન્ડના દુકાળ પાછળ હતો, અને આજે પણ તે દુનિયાનો સૌથી નુકસાનકારક બટાકા રોગ છે. તમે ઘણા છોડ પર ટપકાં જુઓ ત્યાં સુધીમાં ખેતરને ચેપ લાગ્યાને દિવસો થઈ ગયા હોય છે.
પાછોતરા સુકારા માટે શું કરવું
- તંદુરસ્ત, પ્રમાણિત બિયારણ વાવો. ચેપવાળા બીજ કંદ રોગને ખેતરમાં લાવે છે.
- હવામાન પર નજર રાખો. ઠંડા, ધુમ્મસ કે ઝરમરવાળા દિવસોની આગાહી હોય, ત્યારે એ ગાળા પહેલાં પાકને બચાવો, પછી નહીં. તમારા જિલ્લાની સુકારા આગાહી માટે ખેતીવાડી વિભાગ કે KVKને પૂછો.
- રક્ષણાત્મક છંટકાવ ચેપ પહેલાં પાનને ઢાંકવા જોઈએ. ફક્ત એ જ ઉત્પાદનો વાપરો જે તમારી રાજ્ય યુનિવર્સિટીએ બટાકાના પાછોતરા સુકારા માટે ભલામણ કર્યા હોય, લેબલના ડોઝ પર, અને સલાહ મુજબ જૂથ બદલતા રહો.
- ધુમ્મસવાળા હવામાનમાં સાંજે પિયત ન આપો, જેથી પાન આખી રાત ભીનાં ન રહે.
- સારી રીતે પાળા ચઢાવો જેથી કંદ ઢંકાયેલા રહે અને નીચે વહેતા બીજાણુ તેમના સુધી ન પહોંચે.
- જે પહેલા ચેપવાળા છોડ મળે, તેને ઉખાડીને દાટી દો; તેને ખેતરમાં કે શેઢા પર ન છોડો.
- જો ઋતુના અંતે ડાળાં ખરાબ રીતે અસરગ્રસ્ત હોય, તો તેને કાપી નાખો અને ખોદતા પહેલાં આશરે બે અઠવાડિયાં રાહ જુઓ, જેથી ખોદતી વખતે કંદને ચેપ ન લાગે.
આગોતરા સુકારા માટે શું કરવું
- આગોતરો સુકારો નબળા છોડ પર હુમલો કરે છે. સંતુલિત પોષણ, પૂરતું પોટાશ અને નિયમિત પિયત તેને કાબૂમાં રાખે છે.
- જ્યાં શક્ય હોય, સૌથી નીચેનાં ચેપવાળાં પાન કાઢી નાખો, અને ખેતરને જાતે ઊગેલા બટાકા અને ટામેટાના છોડથી સાફ રાખો.
- છંટકાવ ફક્ત ત્યારે કરો જ્યારે ટપકાં નીચેનાં પાનથી છોડની વચ્ચે સુધી ચઢે, તમારી રાજ્ય યુનિવર્સિટીએ બટાકા માટે ભલામણ કરેલા ઉત્પાદનથી, લેબલના ડોઝ પર.
- બટાકા પછી ઘઉં કે બીજો બિન-યજમાન પાક લો; બટાકા પછી ટામેટા કે રીંગણ ન લો.
તંદુરસ્ત પાન એટલે મોટા બટાકા
પાન એ કારખાનું છે જે કંદ ભરે છે. કંદ ભરાવા દરમિયાન સુકારાથી ગયેલું દરેક પાન એટલે નાના બટાકા. જુઓ બટાકા નાના કે ઓછા કેમ થાય છે અને બટાકા પાક માર્ગદર્શિકા.
સ્રોત
ગુજરાત બાયો ઓર્ગેનિક્સના સ્થાપક ગફાર લૈયા દ્વારા લખાયેલું, 2006થી ખેડૂતો સાથે કામ કરે છે. જમીન, હવામાન, પાક અને સંભાળ પ્રમાણે પરિણામ દરેક ખેતરમાં અલગ આવે છે. આ સાઇટ પરના ખેડૂતોના અનુભવો તેમના પોતાના છે, પરિણામનું વચન નથી.
પ્રશ્નો
આગોતરા અને પાછોતરા સુકારામાં ફરક કેવી રીતે કરવો?
આગોતરો સુકારો જૂનાં પાન પર નિશાન જેવી વીંટીઓવાળાં સૂકાં બદામી ટપકાં કરે છે. પાછોતરો સુકારો ભેજવાળા હવામાનમાં પાનની નીચે સફેદ ફૂગ સાથે ઘેરાં, ભીનાં દેખાતાં ધાબાં કરે છે, અને ખૂબ ઝડપથી ફેલાય છે.
કયો વધુ જોખમી છે, આગોતરો કે પાછોતરો સુકારો?
પાછોતરો સુકારો. ઠંડા, ધુમ્મસવાળા હવામાનમાં તે આશરે એક અઠવાડિયામાં ખેતર નષ્ટ કરી શકે છે. આગોતરો સુકારો ધીમે ફેલાય છે અને મોટે ભાગે તણાવવાળા છોડ પર આવે છે.
ગુજરાતમાં બટાકા પર પાછોતરો સુકારો ક્યારે આવે છે?
મોટે ભાગે ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીના ઠંડા, ધુમ્મસવાળા, ભેજવાળા ગાળામાં, જ્યારે પાન લાંબો સમય ભીનાં રહે છે.
શું દેખાયા પછી પાછોતરો સુકારો મટી શકે?
ચેપવાળાં પાન મટી શકતાં નથી. છંટકાવ તંદુરસ્ત પાનને બચાવે છે, એટલે તે ઉપદ્રવ પહેલાં કે તેની બિલકુલ શરૂઆતમાં કરવા પડે છે.
શું સુકારો કંદને અસર કરે છે?
પાછોતરો સુકારો કંદમાં લાલ-બદામી સડો કરે છે, અને ચેપવાળા કંદ સંગ્રહમાં સડે છે. આગોતરો સુકારો નાનાં ઘેરાં બેસી ગયેલાં ટપકાં કરે છે.
તમારી પૂછપરછ મોકલો
તમારો પાક, સમસ્યા અને સ્થળ જણાવો. શક્ય હોય તો ફોટો પણ મોકલો. અમારી ટીમ WhatsApp પર જવાબ આપશે અથવા ફોન કરીને શું તપાસવું, કયું ઉત્પાદન યોગ્ય છે અને તમારી નજીક ક્યાં મળશે તેની માહિતી આપશે.