જમીનમાં સૂક્ષ્મજીવ પ્રવૃત્તિ કેવી રીતે વધારવી: તમારા પાકને ખવડાવતા જીવનને ખવડાવવું
જમીનના સૂક્ષ્મજીવો પાક માટે શું કરે છે, તેમને શું ખવડાવે છે અને શું નુકસાન કરે છે, જીવંત જમીનના સરળ સંકેતો, અને જૈવિક ખાતર ક્યાં કામ આવે છે.

સાચી હકીકત
એક મુઠ્ઠી તંદુરસ્ત જમીનમાં ભારતની વસ્તી કરતાં વધુ જીવો હોય છે. તે દરરોજ તમારા પાકને ખવડાવે છે, અને ખેતર બાળવામાં આવે, ઉઘાડું છોડાય કે સેન્દ્રિય પદાર્થ વગર ભૂખ્યું રખાય કે તરત તે ભૂખ્યા રહે છે.
જમીનના સૂક્ષ્મજીવોને ખોરાક (સેન્દ્રિય પદાર્થ અને જીવંત મૂળ), પાણી, હવા અને ઢાંકણ જોઈએ. તેમને કમ્પોસ્ટ, પાક અવશેષ, લીલો પડવાશ અને વર્ષના શક્ય તેટલા સમય જમીનમાં જીવંત મૂળથી ખવડાવો. બાળવું, ઉઘાડી જમીન, પાણી ભરાવો અને ભારે ખેડ ટાળો. જૈવિક ખાતર ઉપયોગી સૂક્ષ્મજીવો ઉમેરે છે, પણ તે ફક્ત એવી જમીનમાં ટકે છે જે તેમને ખવડાવે.
સૂક્ષ્મજીવો તમારા પાક માટે શું કરે છે
- પાક અવશેષ અને ખાતરને એવા પોષક તત્વોમાં તોડે છે જે છોડ વાપરી શકે.
- જમીનમાં બંધાયેલા ફોસ્ફરસ, પોટાશ અને ઝીંકને છૂટા કરે છે.
- કઠોળનાં મૂળમાં અને બીજા પાકોની આસપાસ હવામાંથી નાઇટ્રોજન સ્થિર કરે છે.
- એવો ગુંદર બનાવે છે જે જમીનને કણોમાં બાંધે છે, જેથી પાણી અને મૂળ સરળતાથી ફરે.
- કેટલીક રોગ ફેલાવતી ફૂગ સાથે હરીફાઈ કરે છે અને તેને દબાવે છે.
તેમને શું ખવડાવે છે
- સેન્દ્રિય પદાર્થ: કમ્પોસ્ટ, છાણિયું ખાતર, પાક અવશેષ. જુઓ કમ્પોસ્ટ બનાવવાનું કેવી રીતે શરૂ કરવું.
- જીવંત મૂળ: મૂળ શર્કરા છોડે છે જે સૂક્ષ્મજીવોને ખવડાવે છે. લાંબું ઉઘાડું પડતર ટાળો.
- વિવિધતા: પાક ફેરબદલી અને આંતરપાક દર વર્ષે એક પાક કરતાં વધુ પ્રકારના સૂક્ષ્મજીવોને ખવડાવે છે.
- ભેજ અને હવા સાથે: ભેજવાળી, પોચી જમીન, ન સૂકી ધૂળ કે ન પાણી ભરાયેલો કાદવ.
તેમને શું નુકસાન કરે છે
- અવશેષ બાળવા, જે તેમનો ખોરાક ખતમ કરે છે અને સપાટી ગરમ કરે છે.
- ઉનાળાના તડકામાં ઉઘાડી જમીન.
- પાણી ભરાવો, જે હવા બહાર કાઢી નાખે છે.
- વારંવાર ઊંડી ખેડ, જે ફૂગનાં જાળાં તોડે છે અને સેન્દ્રિય પદાર્થ બાળે છે.
- જીવંત જૈવિક ખાતરો સાથે જ રસાયણથી માવજત કરેલાં બીજ કે જમીન; લેબલ મુજબ તેમને અલગ-અલગ આપો.
જીવંત જમીનના સંકેતો
- વરસાદ પછી અળસિયાં અને તેમની હગાર.
- ખોદતાં મીઠી, માટી જેવી સુગંધ.
- પોચી જમીન જે ગોળામાં બંધાય પણ સરળતાથી તૂટે.
- પાક અવશેષ જે વર્ષભર પડ્યા રહેવાને બદલે એક ઋતુમાં ગાયબ થઈ જાય.
- પાણી જે પિયત પછી ઝડપથી શોષાઈ જાય.
જૈવિક ખાતર ક્યાં કામ આવે
જૈવિક ખાતર નાઇટ્રોજન સ્થિર કરનારા કે ફોસ્ફેટ દ્રાવ્ય કરનારા જેવા ખાસ ઉપયોગી સૂક્ષ્મજીવો ઉમેરે છે. તે સેન્દ્રિય પદાર્થ અને ભેજવાળી જમીનમાં સૌથી સારું કામ કરે છે. જુઓ કયાં જૈવિક ખાતર વાપરવાં અને ઇમ્યુનિટી કોન્સોર્ટિયા.
સ્રોત
ગુજરાત બાયો ઓર્ગેનિક્સના સ્થાપક ગફાર લૈયા દ્વારા લખાયેલું, 2006થી ખેડૂતો સાથે કામ કરે છે. જમીન, હવામાન, પાક અને સંભાળ પ્રમાણે પરિણામ દરેક ખેતરમાં અલગ આવે છે. આ સાઇટ પરના ખેડૂતોના અનુભવો તેમના પોતાના છે, પરિણામનું વચન નથી.
પ્રશ્નો
મારી જમીનમાં ફાયદાકારક બેક્ટેરિયા કેવી રીતે વધારવા?
કમ્પોસ્ટ અને પાક અવશેષ આપો, જમીનમાં જીવંત મૂળ રાખો, પાક ફેરબદલી કરો, બાળવું અને પાણી ભરાવો ટાળો, અને સેન્દ્રિય પદાર્થવાળી જમીનમાં જૈવિક ખાતર આપો.
શું રાસાયણિક ખાતર જમીનના સૂક્ષ્મજીવોને મારી નાખે છે?
સામાન્ય ડોઝ પર સંતુલિત ખાતર જમીનના જીવનને મારતું નથી. સેન્દ્રિય પદાર્થ વગર લાંબો ઉપયોગ તેને ભૂખ્યું રાખે છે. કેટલીક રાસાયણિક બીજ માવજત અને ફૂગનાશકો સાથે આપેલાં જીવંત જૈવિક ખાતરોને નુકસાન કરી શકે.
મારી જમીન જૈવિક રીતે સક્રિય છે તે કેવી રીતે જાણવું?
અળસિયાં, માટી જેવી સુગંધ, પોચું બંધારણ, એક ઋતુમાં કોહવાતા અવશેષ, અને ઝડપથી શોષાતું પાણી.
જુઓ: ખેતરમાંથી
અમારી YouTube ચેનલમાંથી. ખેડૂતો પોતાનાં ખેતર વિશે જાતે કહે છે; પરિણામ જમીન, હવામાન અને સંભાળ સાથે બદલાય છે.
તમારી પૂછપરછ મોકલો
તમારો પાક, સમસ્યા અને સ્થળ જણાવો. શક્ય હોય તો ફોટો પણ મોકલો. અમારી ટીમ WhatsApp પર જવાબ આપશે અથવા ફોન કરીને શું તપાસવું, કયું ઉત્પાદન યોગ્ય છે અને તમારી નજીક ક્યાં મળશે તેની માહિતી આપશે.