ખાતર આપ્યા પછી પણ પાન પીળાં કેમ થાય છે, અને સાચું કારણ કેવી રીતે શોધવું
યુરિયા કે NPK પછી પણ પાન પીળાં? વાંચો કે કયાં પાન પહેલાં પીળાં થાય છે, અને બીજી થેલી ખરીદતા પહેલાં મૂળ, પાણી, pH અને સૂક્ષ્મ પોષક તત્વો તપાસો.

સાચી હકીકત
પીળાં પાનનો સૌથી સામાન્ય જવાબ યુરિયાની બીજી થેલી છે, અને ઘણી વાર ખોટો જવાબ. જો મૂળ ડૂબી રહ્યાં હોય, કે જમીન લોહને બાંધી રાખતી હોય, તો પાક પીળો જ રહે છે અને તમે એવા ખાતરના પૈસા ચૂકવો છો જે તે વાપરી શકતો નથી.
જો ખાતર પછી પણ પાન પીળાં રહે, તો પાકને સામાન્ય રીતે એ ખાતરની ઉણપ હોતી નથી. કાં તો મૂળ તેને લઈ શકતાં નથી (પાણી ભરાવો, સૂકી જમીન, મૂળનો રોગ, ક્ષાર, વધુ pH), કાં ઉણપ બીજા પોષક તત્વની છે, જેમ કે મેગ્નેશિયમ, સલ્ફર, લોહ કે ઝીંક. કયાં પાન પહેલાં પીળાં થાય છે તે કહે છે કે ક્યાં જોવું.
પગલું 1: કયાં પાન પીળાં છે?
| તમે શું જુઓ છો | સંભવિત ઉણપ | નોંધ |
|---|---|---|
| જૂનાં, નીચેનાં પાન, આખું પાન ફિક્કું | નાઇટ્રોજન | ભારે વરસાદ કે પાણી ભરાવા પછી સામાન્ય, જે નાઇટ્રોજનને ધોઈ નાખે છે કે બાંધી દે છે |
| જૂનાં પાન, લીલી નસો વચ્ચે પીળાશ | મેગ્નેશિયમ | ઘણી વાર રેતાળ જમીનમાં, કે જ્યાં ઘણું પોટાશ અપાય છે |
| જૂનાં પાન, પીળી કે બળેલી કિનારી | પોટાશ | પહેલાં કિનારી સુકાય છે, પછી આખું પાન |
| નવાં, ઉપરનાં પાન, આખું પાન ફિક્કું | સલ્ફર (ગંધક) | નાઇટ્રોજનની ઉણપ જેવું દેખાય પણ નવાં પાન પર |
| નવાં પાન, લીલી નસો વચ્ચે પીળાશ | લોહ કે મેંગેનીઝ | ગુજરાતની વધુ pH વાળી, ચૂનાવાળી જમીનમાં ખૂબ સામાન્ય |
| નવાં પાન નાનાં, ગીચ, ટપકાંવાળાં | ઝીંક (જસત) | ટૂંકી આંતરગાંઠ, નાનાં સાંકડાં પાન |
| ખેતરમાં ધાબાં, બપોરે છોડ કરમાય | મૂળ | મૂળનો સડો, કૃમિ, ઊધઈ કે પાણી ભરાવો; એક છોડ ખોદીને જુઓ |
આ લક્ષણો માર્ગદર્શન છે. ઘણી ઉણપો સાથે દેખાઈ શકે, અને પાન કે જમીન ચકાસણી તેની ખાતરી કરે છે. જુઓ ફોટા સાથે ઉણપનાં લક્ષણો.
પગલું 2: થેલી પહેલાં મૂળ તપાસો
- એક પીળો છોડ અને એક લીલો છોડ ઉખાડો. મૂળની સરખામણી કરો: સફેદ અને વધુ મૂળ તંદુરસ્ત છે; બદામી, ઓછાં, સડેલાં કે ગાંઠવાળાં મૂળ મૂળની સમસ્યા છે.
- બે-ત્રણ દિવસનો પાણી ભરાવો પણ મૂળને ગૂંગળાવી દે છે. જમીનમાંથી પાણી ન નીકળે ત્યાં સુધી ખાતર મદદ કરી શકતું નથી.
- ખૂબ સૂકી જમીન પણ પોષણ લેવાનું રોકે છે. સૂકી જમીન પર આપેલું ખાતર નકામું પડ્યું રહે છે.
- ખારું પાણી કે જમીન પાનને પીળાં અને કિનારીએથી બળેલાં બનાવે છે; જુઓ ખારું બોરવેલ પાણી.
- શિયાળાની ઠંડી રાતો થોડો સમય પાનને ફિક્કાં કરી શકે છે; દિવસ ગરમ થતાં તે સુધરી જાય છે.
પગલું 3: શું જમીન પોષક તત્વોને બાંધી રાખે છે?
- આશરે 8થી વધુ pH વાળી જમીનમાં લોહ, ઝીંક અને મેંગેનીઝ હાજર હોય છે પણ બંધાયેલાં રહે છે. જમીનમાં વધુ આપવું ઘણી વાર કામ કરતું નથી; પાન પર છંટકાવ કે ચિલેટેડ સ્વરૂપ વધુ સારું કામ કરે છે.
- વધુ ફોસ્ફરસ ઝીંકને બાંધી શકે છે. વધુ પોટાશ મેગ્નેશિયમને બાંધી શકે છે.
- ઓછા સેન્દ્રિય પદાર્થનો અર્થ પોષક તત્વો ઝડપથી ધોવાઈ જાય કે બંધાઈ જાય. જુઓ કમ્પોસ્ટ અને હ્યુમિક એસિડ.
શું કરવું
- જો સમસ્યા મૂળની હોય, તો પહેલાં નિતાર કે પિયત સુધારો.
- વધુ NPK આપતા પહેલાં જમીન ચકાસણી કરાવો, અને શક્ય હોય તો પાન ચકાસણી પણ.
- લક્ષણો અને ચકાસણી જે ઉણપ દર્શાવે, તેને જ લેબલના ડોઝ પર સુધારો.
- સેન્દ્રિય પદાર્થથી મૂળ મજબૂત રાખો; તંદુરસ્ત મૂળતંત્ર પહેલેથી હાજર પોષણ વધુ લે છે.
- આખા છોડનો ફોટો, પાનનો નજીકનો ફોટો અને મૂળના ફોટા સાથે અમને પૂછો.
સ્રોત
ગુજરાત બાયો ઓર્ગેનિક્સના સ્થાપક ગફાર લૈયા દ્વારા લખાયેલું, 2006થી ખેડૂતો સાથે કામ કરે છે. જમીન, હવામાન, પાક અને સંભાળ પ્રમાણે પરિણામ દરેક ખેતરમાં અલગ આવે છે. આ સાઇટ પરના ખેડૂતોના અનુભવો તેમના પોતાના છે, પરિણામનું વચન નથી.
પ્રશ્નો
યુરિયા આપ્યા પછી પણ પાન પીળાં કેમ છે?
બની શકે કે પાકને નાઇટ્રોજનની ઉણપ ન હોય. પાણી ભરાવો, સૂકી જમીન, મૂળને નુકસાન, ક્ષાર, વધુ pH કે મેગ્નેશિયમ, સલ્ફર, લોહ કે ઝીંકની ઉણપ, આ બધું એવી પીળાશ લાવી શકે જેને યુરિયા સુધારતું નથી.
લીલી નસો વચ્ચે પીળાશ કઈ ઉણપથી થાય છે?
જૂનાં પાન પર સામાન્ય રીતે મેગ્નેશિયમ. નવાં પાન પર સામાન્ય રીતે લોહ કે મેંગેનીઝ, જે વધુ pH વાળી જમીનમાં સામાન્ય છે.
શું વધુ પાણીથી પાન પીળાં થઈ શકે?
હા. પાણીમાં ડૂબેલાં મૂળ શ્વાસ લઈ શકતાં નથી કે પોષણ લઈ શકતાં નથી, એટલે પૂરતા ખાતર છતાં પાન પીળાં થાય છે.
છંટકાવ કરવો કે જમીનમાં વધુ ખાતર આપવું?
પહેલાં કારણ શોધો. વધુ pH વાળી જમીનમાં બંધાયેલાં સૂક્ષ્મ પોષક તત્વો પાન પર છંટકાવથી વધુ સારાં સુધરે છે; મૂળ અને પાણીની સમસ્યા કોઈ પણ ખાતર કામ કરે તે પહેલાં સુધારવી પડે.
તમારી પૂછપરછ મોકલો
તમારો પાક, સમસ્યા અને સ્થળ જણાવો. શક્ય હોય તો ફોટો પણ મોકલો. અમારી ટીમ WhatsApp પર જવાબ આપશે અથવા ફોન કરીને શું તપાસવું, કયું ઉત્પાદન યોગ્ય છે અને તમારી નજીક ક્યાં મળશે તેની માહિતી આપશે.