Ascophyllum, Sargassum, Kappaphycus: શું ફરક છે?

Ascophyllum અને Sargassum ભૂરી દરિયાઈ શેવાળ છે. Kappaphycus લાલ દરિયાઈ શેવાળ છે. તે જુદી જગ્યાએ ઊગે છે અને તેમાં મુખ્ય શર્કરા જુદી હોય છે: ભૂરીમાં એલ્જિનેટ અને ફ્યુકોઇડન, લાલમાં કેરાજીનન. અભ્યાસો જુદા જુદા પાકમાં ત્રણેયના ફાયદા નોંધે છે, તેથી કાગળ પર કોઈ એક જાત સૌથી સારી નથી. પાક, તબક્કો, હેતુ, અર્ક કાઢવાની રીત અને તમારા પોતાના પ્રયોગ મુજબ પસંદ કરો.

અપડેટ કર્યું: 2026-11-09

આ પણ જુઓ: Plant Science Series અને Immunity શ્રેણી.

લેબલ પર Ascophyllum, Sargassum કે Kappaphycus લખ્યું હોઈ શકે, અને વેપારી કહી શકે કે તેની જ જાત લેવા જેવી છે. આ પાનું આ ત્રણ વિશે ખરેખર શું જાણીતું છે અને પસંદગીમાં તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે જણાવે છે.

ભૂરી શેવાળ કે લાલ શેવાળ

Ascophyllum અને Sargassum ભૂરી દરિયાઈ શેવાળ છે. Kappaphycus લાલ દરિયાઈ શેવાળ છે. આ જૂથ મહત્ત્વનું છે કારણ કે તેનાથી છોડની મુખ્ય શર્કરા નક્કી થાય છે. એક સમીક્ષા નોંધે છે કે ભૂરી શેવાળમાં 17 થી 45% એલ્જિનેટ અને 5 થી 20% ફ્યુકોઇડન હોય છે, સાથે લેમિનારિન પણ. લાલ શેવાળમાં તેની જગ્યાએ કેરાજીનન હોય છે. ભારતમાં Kappaphycus મુખ્યત્વે કપ્પા કેરાજીનનના સ્રોત તરીકે ઉગાડાય છે.

એ જ સમીક્ષા કહે છે કે આ શર્કરાનો પ્રકાર અને પ્રમાણ જાત પર અને તે ક્યાં ઊગી તેના પર આધાર રાખે છે, અને ઋતુ સાથે બદલાય છે. તેથી એક જ જાતની બે બેચ પણ જુદી હોઈ શકે.

ત્રણેય એકસાથે

કોષ્ટકના સ્રોત: Ascophyllum સમીક્ષા, CMFRI 2023, CMFRI 2011, Sargassum પર CMFRI, CMFRI સંસાધન સમીક્ષા.

દરેક વિશે અભ્યાસો શું નોંધે છે

Ascophyllum. Ascophyllum ઉત્પાદનોની એક સમીક્ષા એલ્જિનિક ઍસિડ 28%, ફ્યુકોઇડન 11.6%, મેનિટોલ 7.5% અને લેમિનારિન 4.5% ગણાવે છે, અને અર્કમાં ગ્લાયસિન બીટેઇન જેવા બીટેઇન નોંધે છે. તે નોંધે છે કે પાન પરના છંટકાવથી તરબૂચ, સફરજન, ઑલિવ અને દ્રાક્ષમાં ફળની ગુણવત્તા સુધરી. સોયાબીન અને વાલમાં દુષ્કાળનો તાણ ઓછો અને ટામેટાંમાં ક્ષાર સહન કરવાની શક્તિ વધુ હોવાનું પણ નોંધે છે.

Sargassum. એક વધુ વિસ્તૃત સમીક્ષા Sargassum ના અર્કને એવા અર્કોમાં ગણાવે છે જેનાથી ટામેટાં અને સિમલા મરચાંમાં ક્ષાર અને દુષ્કાળ સહન કરવાની શક્તિ વધી. ભારતમાં, ગુજરાતના વાચક માટે સૌથી ઉપયોગી અભ્યાસ CSMCRI, ભાવનગરમાં થયો હતો, જેની વિગત નીચે છે.

Kappaphycus. એ જ સમીક્ષા ઘઉંમાં દુષ્કાળ અને ક્ષાર સહન કરવાની શક્તિ વધવાનું અને સોયાબીનમાં દુષ્કાળ સહન કરવાની શક્તિ વધવાનું વર્ણન કરે છે. રાંચી, ઝારખંડમાં બે ઋતુના ડાંગરના પ્રયોગમાં, Kappaphycus ના રસનો છંટકાવ કરેલા પાકમાં કંટી દીઠ વધુ દાણા મળ્યા, અને સૌથી વધુ ઉત્પાદન આપતી સારવારમાં ભલામણ મુજબનો પૂરો ખાતર ડોઝ પણ અપાયો હતો. મેઘાલયના મકાઈના પ્રયોગમાં, પાન પરના છંટકાવ તરીકે Kappaphycus ના રસ અને બીજી લાલ શેવાળ Gracilaria ના રસથી લગભગ સરખું પરિણામ મળ્યું.

આ ચોક્કસ અર્ક, પાક અને જગ્યાનાં પરિણામ છે. દુકાનમાં મળતું કોઈ ઉત્પાદન તમારા ખેતરમાં શું કરશે તે આ કહેતાં નથી.

કાગળ પર કોઈ જાત કેમ જીતતી નથી

જોવા જેવા અભ્યાસ એ છે જે એક જ પાકમાં, એક જ જગ્યાએ જાતોની એકસાથે ચકાસણી કરે. તેમાંના બે મુશ્કેલી બતાવે છે.

CSMCRI, ભાવનગરના કૂંડાના અભ્યાસમાં, મકાઈ પર Kappaphycus અને Sargassum ની સાદી બનાવટો એકલી અને મિશ્રણમાં છાંટવામાં આવી. ઓછા ડોઝે એકલી Sargassum થી સૌથી વધુ દાણાનું ઉત્પાદન મળ્યું, પણ ઓછા ડોઝે એકલી Kappaphycus પણ તેની બરાબર રહી. કેટલાંક મિશ્રણ તેની નજીક હતાં. સૌથી સારો પ્રતિસાદ સામાન્ય રીતે ઓછા ડોઝે મળ્યો, અને Sargassum નો સૌથી વધુ ડોઝ છંટકાવ વગરના છોડ બરાબર રહ્યો. આ નેટ હાઉસમાં એક રવી ઋતુમાં એક જ હાઇબ્રિડ પરનો પ્રયોગ હતો, તેથી ખેતરના પાક માટે નિયમ નથી.

2025 ના ટામેટાંના પ્રયોગમાં, Sargassum ના અર્કથી ફળમાં સૌથી વધુ Brix અને Ascophyllum ના અર્કથી સૌથી વધુ પ્રોલિન મળ્યું. પ્રોલિન છોડના તાણ પ્રતિભાવ સાથે જોડાયેલું તત્ત્વ છે. Ascophyllum ના એક વેપારી અર્કમાં બીજી બનાવટો કરતાં ઓછું પ્રોલિન હતું. એટલે એક જ જાતનાં પરિણામ તેને કેવી રીતે બનાવી તે મુજબ જુદાં આવ્યાં.

અર્ક કાઢવાની રીતથી તમે જે ખરીદો છો તે બદલાઈ શકે

Ascophyllum ની સમીક્ષા કહે છે કે બંધારણ અને અસર અર્ક કાઢવાની રીત પર આધાર રાખે છે. આલ્કલાઇન રીતથી લાંબી શર્કરા નાના ટુકડામાં તૂટે છે અને એવાં તત્ત્વો બની શકે જે શેવાળમાં ન હતાં. ઍસિડની માવજતથી કેટલાંક ફિનોલિક તત્ત્વો નીકળી જાય છે. બીજી એક સમીક્ષા કહે છે કે ઊંચા દબાણે આલ્કલાઇન રીત સૌથી વધુ વપરાય છે અને અસરકારક જણાઈ છે, જોકે કેટલાક હોર્મોન જેવા અણુ તૂટી શકે છે.

GIDC શિહોર, ભાવનગર ખાતેના અમારા પોતાના પ્લાન્ટમાં અમે જાતે દરિયાઈ શેવાળનો અર્ક કાઢીએ છીએ, હળવી રીતથી, કડક રસાયણ, ખૂબ ઊંચા pH કે ગરમી વગર. એ અમારી પ્રક્રિયાની પસંદગી છે. તેનાથી કોઈ ઉત્પાદન, અમારું પણ, તમારા ખેતરમાં ન્યાયી પ્રયોગમાંથી મુક્ત થતું નથી.

કેવી રીતે પસંદ કરવું

• પહેલાં તમારો હેતુ લખો. રોપણી પછી મૂળ, સૂકા ગાળા પહેલાં તાણ, કે ફૂલ આવવાં, આ જુદાં કામ છે. પાક અને તબક્કો નોંધો.
• જાતનું નામ જુઓ. ફક્ત "Seaweed extract" થી ઓછું જાણવા મળે છે. જાતનું પૂરું નામ માગો.
• અર્ક કેવી રીતે કાઢ્યો તે પૂછો અને કાચો માલ ક્યાંથી આવ્યો તે પણ. જે વેપારી જવાબ ન આપી શકે, તે તમારા પૈસાને લાયક નથી.
• બેચની વિગત માગો. અમારું ગુણવત્તા પાનું બતાવે છે કે કોઈ પણ સપ્લાયરને કઈ તપાસ વિશે પૂછવું.
• છંટકાવ દીઠ ખર્ચ સરખાવો, દરેક પેક પરના ડોઝ પ્રમાણે, લિટરના ભાવ પ્રમાણે નહીં.
• "સૌથી સારું" શબ્દથી સાવધ રહો. કોઈ એક જાત બધા પાક માટે સૌથી સારી છે એવો દાવો અભ્યાસો જે બતાવે છે તેનાથી આગળ જાય છે.

બે ઉત્પાદનની સાથે સાથે ચકાસણી કરો

એકસરખી જાત, ખાતર અને પિયતવાળો એક સમાન ટુકડો પસંદ કરો. ત્રણ પટ્ટા બનાવો: ઉત્પાદન A, ઉત્પાદન B, અને એક છંટકાવ વગરનો. A અને B એક જ દિવસે, દરેક તેના પેક પરના ડોઝે છાંટો. પટ્ટાને નિશાની કરો. પછી જેના માટે ખરીદ્યું તે માપો: બેથી ત્રણ અઠવાડિયા પછી મૂળનું પ્રમાણ, ફૂલ કે ફળની સંખ્યા, અથવા દરેક પટ્ટાનું અંતિમ ઉત્પાદન. તારીખ અને હવામાન લખી રાખો. ખરીદી બદલતાં પહેલાં આવતી ઋતુમાં ફરી કરો, કારણ કે એક ઋતુ ભ્રમમાં નાખી શકે છે. પરિણામ જમીન, જાત અને પ્રદેશ મુજબ જુદાં હોય છે.

આ તત્ત્વો છોડની અંદર કેવી રીતે કામ કરે છે તે સમજવું હોય, તો અમારી પ્લાન્ટ સાયન્સ શ્રેણી વાંચો.

શું ન કરવું

• વધુ ફાયદાની આશાએ ત્રણેય જાત ભેળવો નહીં. ભાવનગરના કૂંડાના અભ્યાસમાં મિશ્રણ એકલી જાતની બરાબર હતાં, વધુ સારાં નહીં.
• પેક પરના ડોઝથી વધારો નહીં. એ અભ્યાસમાં વધુ ડોઝ વધુ સારો ન હતો.
• લેબલ પર લખ્યું હોય તેનાથી વધુ કડક દ્રાવણમાં બીજ ન પલાળો. મેઘાલયના પ્રયોગમાં રસની વધુ સાંદ્રતાથી મકાઈનો ઉગાવો અને મૂળની લંબાઈ ઘટી હતી.
• સંશોધન પેપરમાંથી ડોઝ નકલ ન કરો. એ ડોઝ એ રસ માટે, એ પ્રયોગમાં હતા.
• દરિયાઈ શેવાળ છાંટો છો એટલે ખાતર ઘટાડો નહીં.

બે લેબલની સરખામણીમાં મદદ જોઈએ, તો બંનેનો ફોટો, તમારો પાક, તેનો તબક્કો અને છંટકાવથી તમારે શું જોઈએ તે અમને મોકલો: +91 99787 91167 (કૉલ અથવા WhatsApp) અથવા sales@gujaratbio.com.

સ્રોત

• અલી, રામસુભાગ અને જયરામન (2021). છોડમાં દરિયાઈ શેવાળના અર્કના બાયોસ્ટિમ્યુલન્ટ ગુણધર્મો. Plants 10(3):531
• શુક્લા અને અન્ય (2019). Ascophyllum nodosum આધારિત બાયોસ્ટિમ્યુલન્ટ. Frontiers in Plant Science 10:655
• વાઘેલા અને અન્ય (2023). લાલ અને ભૂરી શેવાળના ઓછી પ્રક્રિયાવાળા મિશ્રણો પર મકાઈનો પ્રતિસાદ (CSMCRI). Frontiers in Plant Science 14
• Spagnuolo અને અન્ય (2025). ટામેટાંના છોડની વૃદ્ધિ અને ફળની ગુણવત્તા પર મેક્રોઍલ્ગી અર્કોની તુલનાત્મક અસર. Phycology 5(2):22
• સિંહ અને અન્ય (2015). ડાંગરની ઉત્પાદકતા અને નફા પર ખાતરના સ્તર અને શેવાળના રસની અસર. Indian Journal of Agronomy 60(3)
• Layek અને અન્ય (2016). ઉત્તર-પૂર્વ હિમાલયમાં મકાઈના ઉગાવા, વૃદ્ધિ અને ઉત્પાદકતા પર શેવાળના રસની અસર. Indian Journal of Agronomy 61(3)
• જૉનસન અને અન્ય (2023). દરિયાઈ શેવાળ ઉછેરની તકનીકો. ICAR-CMFRI
• જૉનસન અને ગોપકુમાર (2011). તમિલનાડુના કિનારે Kappaphycus alvarezii શેવાળની ખેતી. CMFRI Marine Fisheries Information Service 208
• કાલિમુથુ અને અન્ય (1990). ભારતમાં શેવાળના ઉપયોગ અને શેવાળ ઉદ્યોગની હાલની સ્થિતિ. CMFRI Marine Fisheries Information Service 103
• બેબી ઉષાકિરણ, મર્લી ટેરેસા અને કલાધરન. ભારતમાં દરિયાઈ મેક્રોઍલ્ગીના સંસાધન, ખેતી અને ઉપયોગ પર સમીક્ષા. CMFRI
• જૉનસન અને ઇગ્નેશિયસ (2020). ભારતમાં દરિયાઈ શેવાળની ખેતી: પ્રગતિ અને સંભાવનાઓ. Indian Farming 70(11)

લેખક: ગફાર લૈયા, Gujarat Bio Organics ના સ્થાપક, 2006 થી ખેડૂતો સાથે કામ કરે છે. પરિણામ દરેક ખેતરમાં જમીન, હવામાન, પાક અને વ્યવસ્થા મુજબ જુદાં હોય છે. આ સાઇટ પર ખેડૂતોના અનુભવ તેમના પોતાના અહેવાલ છે, પરિણામનું વચન નથી.