ફૂલ આવતાં પહેલાં આંબો: આવતા 30 દિવસમાં શું કરવું

નવેમ્બર અને ડિસેમ્બરની શરૂઆતમાં ફળ આપતા આંબાને વારંવાર પિયત બંધ કરો અને વધારાનો નાઇટ્રોજન ન આપો. ડાળીઓને પાકવા દો અને ભારે છાંટણી ટાળો. મોડી ફૂટની તારીખ નોંધો. મોર નીકળે ત્યારે મધિયા અને સફેદ પાઉડરની તપાસ કરો, જરૂરી છંટકાવ પૂરા મોર પહેલાં પૂરા કરો, અને મોર વખતે જંતુનાશક કે ફૂગનાશક ન છાંટો.

અપડેટ કર્યું: 2026-11-09

આ પણ જુઓ: આંબા માર્ગદર્શિકા અને Immunity Mango Special.

આંબાની દરેક ડાળીની ટોચ થોડા સમયમાં કાં તો મોર બનશે કાં તો વધુ પાન. હવામાન તમે બદલી શકતા નથી. પણ ઝાડને પાન તરફ ધકેલતી ભૂલો ટાળી શકો, અને મોર નીકળે ત્યારે તૈયાર રહી શકો. આ પેજ ફક્ત આવતા 30 દિવસ વિશે છે. આખા વર્ષ માટે આંબા માર્ગદર્શિકા જુઓ. તમારું ઝાડ આખાં વર્ષ ખાલી જતું હોય તો એકાંતરે ફળ આવવા વિશે વાંચો.

પહેલાં તમારી પોતાની ફૂલ આવવાની તારીખ શોધો

નીચેનું બધું તમારાં ઝાડને સામાન્ય રીતે ફૂલ આવે તે તારીખથી પાછળ ગણીને લખ્યું છે. એ તારીખ વિસ્તાર, જાત અને વર્ષ મુજબ બદલાય છે. કોંકણમાં આલ્ફોન્ઝોમાં ફૂલ આવવાં સામાન્ય રીતે નવેમ્બરમાં શરૂ થાય છે. જૂનાગઢના સંશોધન મુજબ કેસરમાં ફૂલ આવવાં આબોહવા પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે અને ચોમાસા પછીની ફૂટને કારણે ઘણી વાર મોડાં થાય છે. સૌરાષ્ટ્રમાં તાપમાન વધતાં ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ 2011 માં કેસરમાં અસામાન્ય રીતે ફૂલ આવ્યાં હતાં.

એટલે પાડોશીની તારીખ નહીં, તમારી પોતાની છેલ્લાં ત્રણ વર્ષની નોંધ વાપરો. જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટીની કેસર માટેની આબોહવા નોંધ ફૂલ આવતી વખતે દિવસે 25 થી 30°C અને રાત્રે 15 થી 18°C ને આદર્શ ગણાવે છે. ગરમ કે ભીનો નવેમ્બર તમારી તારીખ બદલી શકે.

પાણી: ઘટાડો, અને કારણ સમજો

પ્રકાશિત સલાહમાં ફરક છે, એટલે તેને એક ગાળા તરીકે સમજો:

• રાષ્ટ્રીય બાગાયત બોર્ડ કહે છે કે ફૂલની ઋતુના 2 થી 3 મહિના પહેલાં વારંવાર પિયત ટાળવું.
• TNAU, તમિલનાડુ માટે, કહે છે કે ફૂલ આવવાના 30 દિવસ પહેલાં પિયત અને ફર્ટિગેશન ટાળવાં, અને ફૂલ આવવાનાં શરૂ થાય કે તરત ફરી ચાલુ કરવાં.
• આંબા પરનું TNAU નું એક પ્રકરણ ચેતવે છે કે ફૂલની કળી બનતી હોય ત્યારે પિયત આપવાથી ફૂલની કળી પાનની કળીમાં ફેરવાઈ શકે છે.

કારણ અગત્યનું છે. 2022 ની એક સંશોધન સમીક્ષા કહે છે કે સૂકી જમીન પોતે ફૂલ બનાવતી નથી. તે નવી ડાળીઓ નીકળતી અટકાવે છે, જેથી હયાત પાન વધુ જૂનાં થઈ શકે. અમે વાંચેલી જૂનાગઢની ભલામણોની યાદીઓમાં ગુજરાત માટે પિયત બંધ કરવાની તારીખ નથી, એટલે તમારી જમીન માટે તમારા KVK ને પૂછો.

હમણાં શું કરવું:

• સામાન્ય રીતે જાન્યુઆરીમાં મોર આવતો હોય તો હમણાંથી વારંવાર પિયત બંધ કરો.
• ડ્રિપ હોય તો ફર્ટિગેશન પણ બંધ કરો.
• આ સમયગાળામાં "મદદ માટે" એક ભારે પિયત ન આપો.
• આ ફળ આપતાં ઝાડ માટે છે. ઉત્તર ભારતના સંશોધન પરથી લખાયેલા એક રાષ્ટ્રીય જીવાત સમયપત્રકમાં નાના છોડ માટે ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીમાં ઘાસનું ઢાંકણ અને પિયત જણાવ્યું છે.

નાઇટ્રોજન: આ દરવાજો બંધ કરો

એ જ સમીક્ષા જણાવે છે કે ફૂલ પ્રેરણ વખતે વધુ નાઇટ્રોજનથી મોર નીકળવામાં નુકસાન થઈ શકે અથવા મિશ્ર ડાળીઓ થઈ શકે. તમિલનાડુ માટે TNAU નો સેન્દ્રિય અને રાસાયણિક ખાતરનો સમય સપ્ટેમ્બર થી ઓક્ટોબર છે. દક્ષિણ સૌરાષ્ટ્રના નવીનીકરણ કરેલા કેસરના બગીચાઓ માટે જૂનાગઢનું સમયપત્રક બીજો ડોઝ ફેબ્રુઆરીમાં મૂકે છે.

એટલે આ સમયગાળામાં જમીન દ્વારા કે ડ્રિપથી યુરિયા કે નાઇટ્રોજનવાળો કોઈ ડોઝ ન આપો. પાનખરનો ડોઝ રહી ગયો હોય તો હવે તેની ભરપાઈ કરવાનો પ્રયત્ન ન કરો.

ડાળીની પરિપક્વતા: દિવસો ગણો

આંબામાં પાકેલા લાકડાની ટોચ પર ફૂલ આવે છે. એ લાકડું કેટલું જૂનું હોવું જોઈએ તે અંગે સ્રોતોમાં ફરક છે. TNAU નું કેનોપી બુલેટિન છ અઠવાડિયાં કે તેથી વધુ કહે છે. આલ્ફોન્ઝો પરનો કોંકણનો એક લેખ કહે છે કે ચોમાસા પછીની નવી ફૂટને બીજા 80 થી 100 દિવસ જોઈએ. બંનેને આશરે માર્ગદર્શન તરીકે લો:

જૂનાગઢ ખાતે કેસર પરના એક પ્રયોગમાં જૂની ડાળીઓમાં નવી ડાળીઓ કરતાં મોર વહેલો નીકળ્યો. થોડાં ઝાડ પર દસ ડાળીઓને નિશાની કરો અને દરેક ફૂટ શરૂ થયાની તારીખ લખો. અંદાજ કરતાં નોટબુકમાં લખેલી તારીખ વધુ સારી.

મોડી ફૂટ શરૂ થઈ હોય તો

મોડી ફૂટનો અર્થ એ કે ઠંડી આવે ત્યારે એ ડાળીઓ તૈયાર ન પણ હોય. કોંકણના લેખ મુજબ ચોમાસા પછી નીકળેલી ઘણી ડાળીઓમાં ફૂલ આવતાં નથી. તે લેખ તેને સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબરના મોડા વરસાદ, વાદળ, ગરમી અને ભેજ સાથે જોડે છે. નવાં પાન જીવાત પણ લાવે છે: નવસારી કૃષિ યુનિવર્સિટી નોંધે છે કે નવી ફૂટ અને ફૂલ અવસ્થા દરમિયાન મધિયાનો ઉપદ્રવ તીવ્ર હોય છે.

• આ ઝાડને પાણી અને નાઇટ્રોજન ન આપો.
• ભારે છાંટણી ન કરો. TNAU કહે છે કે જેટલી ભારે છાંટણી, એટલી વધુ જોરદાર અને વધુ સંખ્યામાં ફૂટ.
• ટોચ છાંટણી એક એવો વિકલ્પ છે જેની ચર્ચા કરી શકાય. TNAU કહે છે કે નાની ફૂટને પાકેલા લાકડા સુધી કાપવાથી ફૂલવાળી ફૂટ આવી શકે. કોંકણના પ્રયોગમાં નવેમ્બરના છેલ્લા પખવાડિયામાં ટોચ છાંટણીથી આલ્ફોન્ઝોમાં મોર વહેલો આવ્યો. એ એક જાત અને એક જગ્યાનું પરિણામ છે, એટલે પહેલાં થોડી ડાળીઓ પર અજમાવો.
• હમણાં વૃદ્ધિ નિયંત્રક શરૂ ન કરો. નવીનીકરણ કરેલા કેસરના બગીચાઓ માટે જૂનાગઢની પેક્લોબ્યુટ્રાઝોલની સલાહ જુલાઈના મધ્યમાં જમીનમાં આપવાની છે.

મોર નીકળે ત્યારે શું જોવું

મધિયા. પારિયા, વલસાડના નવસારીના એક મહાનિબંધમાં ફૂલની શરૂઆત અને પૂરા મોર વખતે મધિયાની સંખ્યા વધુ જોવા મળી, અને એક મહિનો વહેલાં ફૂલ પ્રેરિત કરવાથી મધિયા પણ વહેલા આવ્યા. રાષ્ટ્રીય સમયપત્રક પખવાડિયે એક વાર તપાસ, પાંચ ઝાડ દીઠ એક પીળું ચીકણું ટ્રેપ અને ડિસેમ્બરમાં ગીચ ડાળીઓની છાંટણી જણાવે છે. મોર દીઠ મધિયા 5 થી 10 થી વધે તો પહેલો છંટકાવ મોરની શરૂઆતની અવસ્થાએ અને પછીનો છંટકાવ મોર પૂરી લંબાઈનો થાય ત્યારે એમ તેમાં લખ્યું છે. TNAU મોર દીઠ 10 નો આંક વાપરે છે અને કહે છે કે બીજો છંટકાવ પૂરા મોર પહેલાં થવો જોઈએ. ઉત્પાદન અને માત્રા માટે તમારી રાજ્ય કૃષિ યુનિવર્સિટી કે KVK ની હાલની ભલામણ અનુસરો.

ભૂકી છારો. મોરની દાંડી, ફૂલ અને નાનાં ફળ પર સફેદ પાઉડર જેવી વૃદ્ધિ જુઓ. અસરવાળાં ફૂલ ખીલે નહીં અને ખરી પડે એવું બની શકે. ફક્ત હવામાન જોઈને નિર્ણય ન કરો. ભારતના ઘણા સ્રોતો આ રોગને ધુમ્મસ, વરસાદ કે ઠંડી રાતો સાથેના વધુ ભેજ સાથે જોડે છે. વલસાડના એક અભ્યાસમાં મોર શરૂ થતાં જ ચિહ્નો દેખાયાં, અને રોગની તીવ્રતા ઓછા ભેજ સાથે જોડાયેલી હતી. મોર દેખાય તે દિવસથી તપાસ કરો, અને મોરની વૃદ્ધિની શરૂઆતે સ્થાનિક છંટકાવની સલાહ લો.

ચીકટો (મીલીબગ). જ્યાં આ જાણીતી સમસ્યા હોય ત્યાં રાષ્ટ્રીય સમયપત્રક નવેમ્બર અને ડિસેમ્બરમાં થડની આસપાસની જમીન ખોદવાનું અને જમીનથી 30 સેમી ઉપર થડ પર 25 સેમી પ્લાસ્ટિકનો પટ્ટો બાંધવાનું જણાવે છે, જેથી નાનાં બચ્ચાં ઉપર ચડી ન શકે.

મોર વખતે શું ન છાંટવું

રાષ્ટ્રીય સમયપત્રક સીધું કહે છે: ફૂલ ખીલવા અને પરાગનયન વખતે જંતુનાશક અને ફૂગનાશક ટાળવાં. એટલે રક્ષણનું કામ પૂરા મોર પહેલાં પૂરું કરો. પૂરા મોર વખતે મધિયા વધે તો છાંટતાં પહેલાં તમારા KVK ને ફોન કરો. શક્ય હોય તો બગીચામાં મધમાખીની પેટીઓ રાખો. મોર વખતે બીજા કોઈ છંટકાવ માટે લેબલ વાંચો અને તેની જરૂર કેમ છે તે પૂછો. વરસાદ પછી ફરી તપાસો: TNAU નોંધે છે કે ફૂલ વખતે વરસાદ પરાગ ધોઈ નાખે છે અને મધિયાને વેગ આપે છે. ફળ બેઠા પછી શું થાય તે આંબામાં ફળ ખરવામાં આપેલું છે.

Immunity ક્યાં કામ આવે છે

તમારું ગામ, જાત, ઝાડની ઉંમર, છેલ્લી ફૂટની તારીખ અને સામાન્ય રીતે ફૂલ આવતો મહિનો, સાથે ડાળીઓનો ફોટો +91 99787 91167 (કૉલ કે WhatsApp) પર મોકલો. અમે કહીશું કે પહેલાં શું તપાસવું.

સ્રોત

• રાષ્ટ્રીય બાગાયત બોર્ડ: આંબો, પિયત
• રાષ્ટ્રીય બાગાયત બોર્ડ: આંબો, રોગો
• TNAU Agritech: બાગાયત, ફળો, આંબો (તમિલનાડુ)
• TNAU Agritech: ICT-AAS આંબા પાક સંરક્ષણ
• TNAU: આંબામાં કેનોપી વ્યવસ્થાપન
• TNAU: આંબામાં ઉત્પાદનની અડચણો અને વ્યવસ્થાપન, ઉષ્ણકટિબંધીય ફળ પાકોમાં ઉત્પાદન સમસ્યાઓનું વ્યવસ્થાપન
• એક્સ્ટેન્શન બુલેટિન નં. 1: આંબાની જીવાતો માટે IPM સમયપત્રક, રાષ્ટ્રીય બાગાયત મિશન
• Cavalcante 2022: આંબામાં ફૂલ આવવાં, સાહિત્ય સમીક્ષા
• જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી: ફળ વિજ્ઞાન ભલામણો
• Shankaraswamy and Neelavathi 2016: કેસર આંબામાં વહેલાં ફૂલ લાવવાં, Indian Journal of Agricultural Sciences
• Soudagar et al. 2018: આલ્ફોન્ઝો આંબામાં ટોચ છાંટણી અને ફૂલ આવવાં, Indian Journal of Horticulture
• Lunagariya and Varu 2025: કેસર આંબામાં પરાગનયન અને ફળ બેસવાં, Indian Journal of Horticulture
• Bana et al. 2020: દક્ષિણ ગુજરાતમાં હવામાન અને આંબાનો ભૂકી છારો, Journal of Agrometeorology
• Sushil Kumar 2006: આંબાના મધિયાની વસ્તી ગતિશીલતા અને વ્યવસ્થાપન, PhD મહાનિબંધ, નવસારી કૃષિ યુનિવર્સિટી
• નવસારી કૃષિ યુનિવર્સિટી: આંબાના મધિયા અને ફળમાખીની વસ્તી ગતિશીલતા, પ્રયોગ 19.1.30

લેખક: ગફાર લૈયા, Gujarat Bio Organics ના સ્થાપક, 2006 થી ખેડૂતો સાથે કામ કરે છે. પરિણામ દરેક ખેતરમાં જમીન, હવામાન, પાક અને વ્યવસ્થા મુજબ જુદાં હોય છે. આ સાઇટ પર ખેડૂતોના અનુભવ તેમના પોતાના અહેવાલ છે, પરિણામનું વચન નથી.