ઓક્ટોબરની છાંટણી પછી દ્રાક્ષ: પહેલા 45 દિવસમાં શું કરવું

પહેલા 45 દિવસમાં, 15 મા દિવસ સુધીમાં ફૂટેલી ડાળીઓ ગણો, 4 થી 5 પાનની અવસ્થાએ વધારાની ડાળીઓ કાઢો, અને તબક્કા મુજબ નાઇટ્રોજન તથા સૂક્ષ્મ તત્ત્વો આપો. ફૂલ અવસ્થાએ પિયત ઘણું ઘટાડો. દરેક વરસાદ કે ભારે ઝાકળ પછી ડાઉની મિલ્ડ્યુની તપાસ કરો, અને તમારા બજારને જોઈએ એટલાં જ ઝૂમખાં રાખો.

અપડેટ કર્યું: 2026-11-09

આ પણ જુઓ: પાક માર્ગદર્શિકાઓ અને Immunity શ્રેણી.

પહેલાં તમારો દિવસ નંબર શોધો. તમારી છાંટણીની તારીખથી ગણો. 1 ઓક્ટોબરે છાંટણી કરેલો વેલો 9 નવેમ્બરે આશરે 39 મા દિવસે હોય. 25 ઓક્ટોબરે છાંટણી કરેલો વેલો આશરે 15 મા દિવસે હોય.

નીચેના દિવસો ICAR-રાષ્ટ્રીય દ્રાક્ષ સંશોધન કેન્દ્ર, પુણેના ફળ છાંટણી કેલેન્ડરમાંથી લીધા છે, જે અર્ધ-શુષ્ક પરિસ્થિતિ માટે લખાયેલું છે. NRCG કહે છે કે આબોહવા, જમીન અને જાત મુજબ આ સમયપત્રક બદલાઈ શકે. દિવસોને માર્ગદર્શન તરીકે લો, અને નિર્ણય વેલાની અવસ્થા જોઈને કરો.

દિવસ 8 થી 17: કળી ફૂટવાની તપાસ કરો અને ડાળીઓ ગણો

ફૂટ આશરે 8 થી 10 મા દિવસે શરૂ થવી જોઈએ. આશરે 15 મા દિવસ સુધીમાં વાડીમાં ફરો અને જુદી જુદી હારમાંથી દસ વેલા પસંદ કરો. દરેક વેલા પર ફૂટેલી ડાળીઓ ગણો અને કઈ ડાળી પર ઝૂમખું છે તે નોંધો. જ્યાં ફૂટ નબળી હોય તે ભાગ પર નિશાની કરો, જેથી ડાળીઓ ઓછી કરતી વખતે ફરી તપાસી શકો.

NRCG નું કેનોપી વ્યવસ્થાપન પેજ ફળ છાંટણી માટે લક્ષ્ય આપે છે: નિકાસ માટે ચોરસ ફૂટ દીઠ 0.75 ડાળી અને સ્થાનિક બજાર માટે ચોરસ ફૂટ દીઠ 1 ડાળી. 10 x 6 ફૂટના અંતરે એક વેલાને 60 ચોરસ ફૂટ મળે. અમારી ગણતરી મુજબ નિકાસ માટે આશરે 45 અને સ્થાનિક બજાર માટે 60 ડાળીઓ થાય. તમારા અંતર મુજબ ફરી ગણતરી કરો.

દિવસ 14 થી 20: ડાળીઓ વહેલી ઓછી કરો

NRCG 4 થી 5 પાનની અવસ્થાએ ડાળીઓ ઓછી કરવાની સલાહ આપે છે, કારણ કે તેનાથી સંગ્રહિત ખોરાકનો બગાડ થતો નથી. તેના કેલેન્ડર મુજબ ઝૂમખાં દેખાય કે તરત વધારાની ડાળીઓ કાઢવાથી નાની કેનોપીમાં હવા મળે છે. એ હવાથી ફૂલ આવતાં પહેલાં છંટકાવ ઝૂમખાં સુધી પહોંચવામાં પણ મદદ મળે છે.

એક કળીમાંથી નીકળેલી બીજી અને ત્રીજી ડાળીથી શરૂઆત કરો. પછી તમારી સંખ્યા સુધી પહોંચો ત્યાં સુધી ગીચ ડાળીઓ કાઢો, અને બાકીની ડાળીઓ તાર પર સરખા અંતરે બાંધો. Tas-A-Ganesh દ્રાક્ષ પર NRCG ના એક પ્રયોગમાં, મીટર દીઠ આશરે 15 ડાળી, એટલે કે વેલા દીઠ આશરે 40 ડાળી રાખવાથી, ડાળીઓ ન ઘટાડેલા વેલા કરતાં વધુ ઉત્પાદન મળ્યું. એ એક જ જાત અને એક જ રૂટસ્ટોક પરનું પરિણામ છે, તમારી વાડીમાં જુદું હોઈ શકે.

દિવસ 25 થી 30: કેટલાં ઝૂમખાં રાખવાં

ફૂલ આવતાં પહેલાં ઝૂમખાં ઓછાં કરો. NRCG નું કેલેન્ડર આ લક્ષ્ય આપે છે:

• નિકાસ: 1.5 ચોરસ ફૂટ દીઠ 1 ઝૂમખું.
• સ્થાનિક બજાર: ચોરસ ફૂટ દીઠ 0.75 ઝૂમખું.
• કિસમિસ: ચોરસ ફૂટ દીઠ 1.5 થી 2 ઝૂમખાં.
• 6 મિમી થી પાતળી કાંડી: એક ઝૂમખું, અને એક ટેકાની ડાળી.
• 8 થી 10 મિમી જાડી કાંડી: ડાળી પર બે ઝૂમખાં, અને એક ટેકાની ડાળી.

નિકાસના દરેક ઝૂમખાની ઉપર 10 થી 12 પાન રાખો. NRCG ના કેનોપી પેજ મુજબ સ્થાનિક બજાર માટે 8 થી 10 પાન પૂરતાં છે.

ઝૂમખું કેવું દેખાવું જોઈએ

દાંડી ચોખ્ખી હોવી જોઈએ, તેના પર ભૂરા કે ગુલાબી ડાઘ ન હોય, અને ઝૂમખું હળવેથી હલાવો ત્યારે ફૂલની કળીઓ ખરે નહીં. ઓક્ટોબરના ત્રીજા કે ચોથા અઠવાડિયે છાંટણી કરેલી પુણે, નાશિક અને સાંગલીની વાડીઓના એક અભ્યાસમાં આ ચેતવણીનાં ચિહ્નો જણાવ્યાં છે:

• ઝૂમખું સહેજ હલાવતાં ફૂલના ભાગો ખરી પડે.
• મુખ્ય દાંડી ભૂરી, લાલાશ પડતી કે ગુલાબી થાય.
• 5 થી 11 મિમીના દાણા પર બેસી ગયેલા ભૂરા ડાઘ દેખાય.

દાંડી પર ગુલાબી કે લાલ ડાઘવાળા દરેક ઝૂમખા પર નિશાની કરો. એ અભ્યાસમાં આવાં ઝૂમખાં શરૂઆતમાં સારાં દેખાતાં હતાં, પણ થોડાં અઠવાડિયાં પછી ડાઘથી આગળનો ભાગ નાશ પામ્યો.

ડાઉની મિલ્ડ્યુ: ઝાકળ પણ વરસાદ જેટલી જ મહત્ત્વની

NRCG ના વૈજ્ઞાનિકો જણાવે છે કે વરસાદ અને ભારે ઝાકળથી ડાઉની મિલ્ડ્યુ શરૂ થવામાં મદદ મળે છે, અને છાંટણી પછીના પહેલા 55 થી 60 દિવસમાં નાના ઝૂમખાને જોખમ બહુ વધારે હોય છે. એટલે તમારા પૂરા 45 દિવસ જોખમના સમયગાળામાં જ આવે છે.

એ અભ્યાસમાં ફક્ત ઝાકળથી પણ ચેપની પરિસ્થિતિ જોવા મળી: રાત્રે 95 થી 100% ભેજ અને પાન ઓછામાં ઓછા 4 થી 12 કલાક ભીનાં રહે. ઝૂમખાં ગીચ હોવાથી પાન કરતાં વધુ સમય ભીનાં રહી શકે. "વરસાદ નથી" એવી આગાહીનો અર્થ એ નથી કે અઠવાડિયું સલામત છે.

ચિહ્નો ઓળખો. TNAU મુજબ પાનની ઉપલી બાજુ પીળાશ પડતા, આરપાર દેખાય તેવા ડાઘ અને નીચેની બાજુ સફેદ વૃદ્ધિ દેખાય છે. ડાળીઓ ઠીંગણી રહી શકે અને તેના પર ભૂરા, બેસી ગયેલા ડાઘ હોઈ શકે. છતાં મહારાષ્ટ્રના અભ્યાસમાં સફેદ વૃદ્ધિ વિના પણ ઝૂમખાં મરી ગયાં. ઝૂમખા પર સફેદ પાઉડર દેખાય તેની રાહ ન જુઓ.

વહેલી સવારે ઝૂમખાં તપાસો. ભીનાં હોય તો એ રાતને જોખમની રાત તરીકે નોંધો. તમારા જિલ્લા માટે NRCG ની સાપ્તાહિક દ્રાક્ષ સલાહ વાંચો. અમે વાંચેલા એક અંકમાં મહારાષ્ટ્રના નાશિક, પુણે, સોલાપુર અને સાંગલી, તથા કર્ણાટકના બેલગાવી, બાગલકોટ, વિજયપુરા, બીદર અને બેંગલુરુ ગ્રામ્ય જિલ્લા હતા. ઝૂમખાંનો અભ્યાસ મહારાષ્ટ્રમાં થયો હતો, એટલે કર્ણાટકના ઉત્પાદકોએ પોતાના જિલ્લાની આગાહી પ્રમાણે ચાલવું.

નુકસાન દેખાય પછી નહીં, ભીનું હવામાન આવે તે પહેલાં રક્ષણનું આયોજન કરો. છંટકાવની પસંદગી અને માત્રા માટે NRCG, તમારી રાજ્ય કૃષિ યુનિવર્સિટી કે KVK ની હાલની ભલામણ અનુસરો.

તબક્કા મુજબ પાણી

NRCG નું પિયત સમયપત્રક ભારે, ચૂનાવાળી જમીન અને ક્ષારવાળા પાણી (EC 1.7 થી 1.8 dS/m) માં 10 x 6 ફૂટના અંતરે Thompson Seedless પરથી બનેલું છે.

મોટો ફેરફાર ફૂલ અવસ્થાએ છે, જ્યારે પાણી ઘટીને આશરે ચોથા ભાગનું થાય છે. NRCG કહે છે કે પાણીનું EC 1.0 dS/m થી ઓછું હોય ત્યાં પ્રમાણ આશરે 20% ઓછું રાખી શકાય. હળવી જમીન અને ગરમ હવામાનમાં તમારે જાતે ફેરફાર કરવો પડશે.

તબક્કા મુજબ ખાતર

આ આંકડા માર્ગદર્શન માટે છે. NRCG કહે છે કે જમીન, પાન-દાંડી અને પાણીના ચકાસણી અહેવાલ મુજબ તેમાં ફેરફાર કરવો.

• નાઇટ્રોજન: NRCG નું Thompson Seedless માટેનું ફર્ટિગેશન સમયપત્રક દિવસ 1 થી 40 દરમિયાન પ્રતિ હેક્ટર 80 કિલો N જણાવે છે. તેનું કેલેન્ડર પ્રતિ એકર 32 કિલો આપે છે, જે આશરે 9 મા દિવસથી હપ્તામાં અને વેલાના જોર મુજબ આપવાનું છે.
• ઝિંક અને બોરોન: કેલેન્ડરમાં આશરે દિવસ 15 થી 26 દરમિયાન ઝિંક સલ્ફેટ 2 ગ્રામ પ્રતિ લિટર અને બોરિક એસિડ 2 ગ્રામ પ્રતિ લિટરનો છંટકાવ જણાવ્યો છે. જુઓ ફૂલ આવવાં અને ફળ બેસવાના સમયે બોરોન.
• મેગ્નેશિયમ, ઝિંક, આયર્ન અને બોરોન, દિવસ 14 થી 25, 2 થી 3 હપ્તામાં: મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ પ્રતિ એકર 15 કિલો, ઝિંક સલ્ફેટ પ્રતિ એકર 20 કિલો, ફેરસ સલ્ફેટ પ્રતિ એકર 20 કિલો અને બોરિક એસિડ પ્રતિ એકર 1 થી 2 કિલો.
• ફૂલ અવસ્થાએ ફોસ્ફરસ: ફર્ટિગેશન સમયપત્રક દિવસ 41 થી 55 માટે પ્રતિ હેક્ટર 26.5 કિલો P2O5 જણાવે છે. કેલેન્ડર તેનાથી વધુ, પ્રતિ એકર 20 કિલો P2O5 આપે છે, એટલે નિર્ણય પાન-દાંડીની ચકાસણી પરથી કરો.

સમયપત્રકમાં દિવસ 71 સુધી પોટાશ આપવાનું નથી. પરંતુ મહારાષ્ટ્રના અભ્યાસમાં ઝૂમખાં વધુ મરી ગયાં હતાં તેવા વેલાની પાન-દાંડીમાં પોટેશિયમ ઓછું, 1.18 થી 1.57% હતું. ફૂલ આવતાં પહેલાં પાન-દાંડીની ચકાસણી કરાવો. વધુ વાંચો પોટાશ, મેગ્નેશિયમ અને કેલ્શિયમનું સંતુલન.

શું ન કરવું

• ઝૂમખું આવશે એ આશાએ દરેક ડાળી ન રાખો.
• ફૂલ અવસ્થામાં પણ એટલું જ પાણી ચાલુ ન રાખો.
• દાણા બેસે તે પહેલાં ડાળીની ટોચ ન કાપો. NRCG ટોચ કાપવાનું કામ બે તૃતીયાંશ કેપ ખરી જાય તે અવસ્થાએ, દાણા બેઠા પછી મૂકે છે, અને ઓછામાં ઓછો 30% સૂર્યપ્રકાશ જમીન સુધી પહોંચે તેમ કહે છે.
• જોરવાળી વાડીઓમાં નાઇટ્રોજન આધારિત ફોસ્ફેટ ખાતર ન વાપરો, એવી કેલેન્ડરની ચેતવણી છે.
• પાણી તપાસ્યા વગર વૃદ્ધિ નિયંત્રક ન છાંટો. NRCG છંટકાવના પાણીનો pH 5.5 થી 6.0 રાખવાનું કહે છે.

પાકની વધુ પાયાની માહિતી અમારા ફળ બગીચા પેજ પર છે.

Immunity ક્યાં કામ આવે છે

તમારી છાંટણીની તારીખ, જાત, જિલ્લો અને અંતર, સાથે એક ઝૂમખાનો અને એક પાનની નીચેની બાજુનો સ્પષ્ટ ફોટો +91 99787 91167 (કૉલ કે WhatsApp) પર મોકલો. અમે કહીશું કે હવે પછી શું તપાસવું.

સ્રોત

• ICAR-NRCG: ફળ છાંટણી ઋતુનાં કાર્યોનું કેલેન્ડર (ઓક્ટોબર 2021)
• ICAR-NRCG: દ્રાક્ષમાં કેનોપી વ્યવસ્થાપન
• ICAR-NRCG: ભલામણ કરેલ પિયત સમયપત્રક
• ICAR-NRCG: Dogridge પર કલમ કરેલી Thompson Seedless માટે ફર્ટિગેશન સમયપત્રક
• ICAR-NRCG: હવામાન આધારિત દ્રાક્ષ સલાહ, 26 જાન્યુઆરી થી 1 ફેબ્રુઆરી 2023
• Somkuwar et al. 2014, Journal of Horticultural Sciences 9(1): Tas-A-Ganesh માં કેનોપી વ્યવસ્થાપન
• Sawant et al. 2011, Journal of Horticultural Sciences 6(2): દ્રાક્ષમાં ડાઉની અને પાઉડરી મિલ્ડ્યુ
• Sawant et al. 2010, Indian Journal of Horticulture 67(4): ડાઉની મિલ્ડ્યુ અને ઝૂમખાંનું નેક્રોસિસ
• TNAU Agritech: દ્રાક્ષ
• TNAU Agritech: દ્રાક્ષના રોગો

લેખક: ગફાર લૈયા, Gujarat Bio Organics ના સ્થાપક, 2006 થી ખેડૂતો સાથે કામ કરે છે. પરિણામ દરેક ખેતરમાં જમીન, હવામાન, પાક અને વ્યવસ્થા મુજબ જુદાં હોય છે. આ સાઇટ પર ખેડૂતોના અનુભવ તેમના પોતાના અહેવાલ છે, પરિણામનું વચન નથી.